शिक्षणमहर्षी पद्मश्री डॉ. डी. वाय. पाटील यांचे निधन; शिक्षण, आरोग्य आणि क्रीडा क्षेत्रातील युगपुरुष हरपला

 शिक्षणमहर्षी पद्मश्री डॉ. डी. वाय. पाटील यांचे निधन; शिक्षण, आरोग्य आणि क्रीडा क्षेत्रातील युगपुरुष हरपला

कोल्हापूर | जनवेध न्यूज | ५ ऑगस्ट २०२६

देशातील नामवंत शिक्षणतज्ज्ञ, पद्मश्री पुरस्कार विजेते, माजी राज्यपाल आणि शिक्षणमहर्षी डॉ. ज्ञानदेव यशवंतराव (डी. वाय.) पाटील यांचे मंगळवारी कोल्हापूर येथील त्यांच्या निवासस्थानी प्रदीर्घ आजाराने निधन झाले. ते ९१ वर्षांचे होते. त्यांच्या निधनामुळे शिक्षण, समाजकारण, आरोग्य आणि क्रीडा क्षेत्रात मोठी पोकळी निर्माण झाली असून राज्यासह देशभरातून शोकभावना व्यक्त केली जात आहे.

डॉ. डी. वाय. पाटील यांना महाराष्ट्रात "शिक्षणमहर्षी" आणि "शिक्षणसम्राट" म्हणून ओळखले जात होते. एका सामान्य शेतकरी कुटुंबातून पुढे येत त्यांनी आपल्या दूरदृष्टी, कष्ट आणि समाजसेवेच्या भावनेतून देशातील सर्वात मोठ्या शैक्षणिक समूहांपैकी एक उभारला.

बालपण आणि प्रवास

२२ ऑक्टोबर १९३५ रोजी कोल्हापूर जिल्ह्यातील अंबप या गावात त्यांचा जन्म झाला. साध्या कुटुंबात वाढलेल्या डॉ. पाटील यांनी शिक्षणालाच समाजपरिवर्तनाचे प्रभावी साधन मानले. ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांनाही दर्जेदार शिक्षण मिळावे, या ध्येयातून त्यांनी आयुष्यभर काम केले.

राजकीय कारकीर्द

डॉ. डी. वाय. पाटील यांनी भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसमधून आपल्या राजकीय प्रवासाची सुरुवात केली. ते कोल्हापूरचे महापौर तसेच पन्हाळा मतदारसंघाचे आमदार राहिले. त्यांच्या प्रशासकीय अनुभवाची दखल घेत त्यांची त्रिपुरा, बिहार आणि पश्चिम बंगालचे राज्यपाल म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. सार्वजनिक जीवनातील त्यांच्या कार्याचा देशभर गौरव झाला. 

शिक्षण क्षेत्रातील भव्य योगदान

डॉ. डी. वाय. पाटील यांनी उभारलेल्या शैक्षणिक संस्थांमुळे लाखो विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षणाची संधी मिळाली. त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली पुणे, नवी मुंबई, कोल्हापूर आणि देशातील विविध भागांत विद्यापीठे, वैद्यकीय, दंतवैद्यकीय, अभियांत्रिकी, व्यवस्थापन, नर्सिंग, फिजिओथेरपी, लॉ आणि इतर अनेक महाविद्यालयांची स्थापना झाली.

आज त्यांच्या संस्थांमध्ये भारतासह परदेशातील हजारो विद्यार्थी शिक्षण घेत आहेत. गुणवत्तापूर्ण शिक्षण आणि आधुनिक पायाभूत सुविधांमुळे डी. वाय. पाटील समूहाला राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर वेगळी ओळख मिळाली. 

आरोग्य आणि क्रीडा क्षेत्रातील योगदान

शिक्षणाबरोबरच आरोग्य क्षेत्रातही त्यांनी अनेक अत्याधुनिक रुग्णालये आणि वैद्यकीय संशोधन केंद्रे उभारली. गरजू नागरिकांना परवडणाऱ्या आरोग्यसेवा उपलब्ध करून देण्यासाठी त्यांनी मोठे कार्य केले.

नवी मुंबईतील जागतिक दर्जाचे डी. वाय. पाटील स्टेडियम त्यांच्या दूरदृष्टीचे प्रतीक मानले जाते. येथे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट सामने, आयपीएल स्पर्धा आणि अनेक राष्ट्रीय-आंतरराष्ट्रीय क्रीडा स्पर्धांचे आयोजन झाले आहे.

ग्रामीण विकासासाठीही कार्य

कोल्हापूर जिल्ह्यातील सहकारी साखर कारखाना, शिक्षण संस्था आणि विविध सामाजिक उपक्रमांच्या माध्यमातून त्यांनी ग्रामीण भागातील रोजगार, शेती आणि सामाजिक विकासालाही चालना दिली.

पुरस्कार आणि सन्मान

शिक्षण व समाजसेवेतील अतुलनीय योगदानाबद्दल भारत सरकारने त्यांना १९९१ मध्ये पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित केले. याशिवाय देश-विदेशातील अनेक विद्यापीठांनी त्यांना मानद डॉक्टरेट आणि डी.लिट. पदव्या प्रदान केल्या.

देशभरातून श्रद्धांजली

डॉ. डी. वाय. पाटील यांच्या निधनानंतर पंतप्रधान, राज्यपाल, मुख्यमंत्री, विविध पक्षांचे नेते, शिक्षणतज्ज्ञ आणि समाजातील विविध क्षेत्रातील मान्यवरांनी त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण केली. त्यांच्या कार्यामुळे लाखो विद्यार्थ्यांचे आयुष्य घडले असून त्यांचा वारसा पुढील अनेक पिढ्यांना प्रेरणा देत राहील, अशा भावना व्यक्त करण्यात आल्या. �