१०१ तालुक्यांमध्ये दुष्काळसदृश परिस्थिती; कृत्रिम पावसासाठी या राज्य सरकारचा मोठा निर्णय

मेघबीज अर्थात क्लाउड सीडिंगसाठी दोन समित्यांची स्थापना; पावसाची तूट असलेल्या भागातील उभ्या पिकांना दिलासा देण्याचा प्रयत्न बंगळुरू : पावसाची कमतरता आणि दुष्काळसदृश परिस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर कर्नाटक सरकारने महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे. राज्यात पावसाची तूट जाणवत असून, त्याचा परिणाम शेतीवर होत आहे. त्यामुळे पावसाची कमतरता भरून काढण्यासाठी २०२६-२७ या कालावधीत क्लाउड सीडिंग अर्थात मेघबीज कार्यक्रम राबविण्याची सरकारची योजना आहे. या कार्यक्रमाची शास्त्रीय आणि प्रभावीपणे अंमलबजावणी करण्यासाठी राज्य सरकारने दोन स्वतंत्र समित्या स्थापन केल्या आहेत. या समित्या मेघबीज कार्यक्रमावर देखरेख ठेवण्याबरोबरच तांत्रिक मार्गदर्शन आणि कार्यक्रमाच्या परिणामांचे मूल्यांकन करतील. यासंदर्भातील आदेश २८ ऑगस्ट रोजी जारी करण्यात आला. उभ्या पिकांना दिलासा देण्याचा प्रयत्न कमी पावसामुळे प्रभावित झालेल्या भागांतील उभ्या पिकांना आवश्यक पाणी मिळावे आणि पावसाची तूट काही प्रमाणात भरून काढता यावी, हा मेघबीज कार्यक्रमामागील प्रमुख उद्देश आहे. एका अधिकाऱ्याच्या माहितीनुसार, आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून ज्या ठिकाणी हवामानाची परिस्थिती अनुकूल असेल, त्या ठिकाणी अतिरिक्त पाऊस पाडण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे. त्यामुळे शेतकऱ्यांच्या उभ्या पिकांना शक्य तितका फायदा मिळवून देण्याचा सरकारचा प्रयत्न आहे. मेघबीज मोहिमेसाठी दोन समित्या सरकारने या मोहिमेसाठी देखरेख समिती तसेच तांत्रिक सल्लागार व मूल्यांकन समिती स्थापन केली आहे. पर्जन्यमान कमी असलेल्या भागांमध्ये मेघबीज कार्यक्रमाची शास्त्रीय पद्धतीने अंमलबजावणी होत आहे की नाही, यावर दोन्ही समित्या लक्ष ठेवतील. तसेच कार्यक्रमाची प्रगती, तांत्रिक बाबी आणि त्याच्या परिणामांचे मूल्यांकन केले जाणार आहे. १०१ तालुक्यांमध्ये दुष्काळसदृश परिस्थिती कमी पावसाच्या पार्श्वभूमीवर कर्नाटक सरकारने सुरुवातीला १३४ तालुके निश्चित केले होते. त्यानंतर या तालुक्यांमधील प्रत्यक्ष परिस्थितीचे मूल्यांकन करण्यात आले. या पाहणीनंतर १०१ तालुक्यांना दुष्काळसदृश परिस्थितीने प्रभावित म्हणून घोषित करण्यात आले आहे. यापैकी ८९ तालुके गंभीर स्वरूपाने बाधित, तर १२ तालुके मध्यम स्वरूपाने बाधित असल्याचे वर्गीकरण करण्यात आले आहे. सरकारकडून या भागांतील परिस्थितीचा दर १५ दिवसांनी आढावा घेतला जाणार आहे. भविष्यात इतर भागांमध्येही परिस्थिती गंभीर झाल्यास त्या भागांचा दुष्काळग्रस्त यादीत समावेश केला जाऊ शकतो. क्लाउड सीडिंग म्हणजे नेमके काय? क्लाउड सीडिंग म्हणजे ढगांमध्ये विशिष्ट पदार्थांचा वापर करून पाऊस पडण्याची शक्यता वाढविण्याचे तंत्र. विशिष्ट प्रकारचे ढग आणि अनुकूल वातावरणीय परिस्थिती उपलब्ध असताना या तंत्राचा वापर केला जातो. मात्र क्लाउड सीडिंगमुळे प्रत्येक वेळी निश्चितपणे पाऊस पडतोच असे नाही. त्यासाठी योग्य प्रकारचे ढग, वातावरणातील आर्द्रता आणि इतर हवामानविषयक परिस्थिती अनुकूल असणे आवश्यक असते. कर्नाटक सरकारच्या या निर्णयामुळे पावसाच्या तुटीने त्रस्त असलेल्या भागातील शेतकऱ्यांना काही प्रमाणात दिलासा मिळण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.